معلولات و مسببات مانند تاثير آتش در حرارت و هر آنچه شبيه آن است و ميان مبدأئيت خداوند پس از اينكه زمام امر علل و اسباب به دست اوست - و به همين دليل گاه قرآن افعال طبيعى را به فاعلانش و گاه همه آن را به خداوند نسبت مىدهد - منافاتى نيست همچنين هيچ منافاتى ميان اينكه فعل اختيارى منسوب به انسان است و بين استناد فعل مذكور به خداوند نمى باشد پس از آنكه بيان داشتيم اصل وجود ، حيات و قدرت انسان در حدوث و بقاء به واسطه افاضه اى از جانب خداوند است . به همين سبب مشاهده مى كنيم كه در بسيارى از آيات ميان دو اثبات جمع شده است و فعل به فاعلش و خداوند هر دو نسبت داده شده است . مانند سخن خداوند : ( و خداوند شما و كردارتان را آفريد ) « 1 » پس اعمال مردم را به ايشان و آفرينش انسان ها و كردارشان را به خود نسبت داد . و سخن خداوند : ( و هنگامى كه تير انداختى تو تير نيافكندى بلكه خداوند تير انداخت تا مؤمنان را به نيكى بيازمايد همانا خداوند شنوا و دانا است . ) « 2 » پس پرتاب تير را به رسول خدا نسبت داد و [ در عين حال ] آن را از او نفى كرد و به خود نسبت داد . با اينكه آياتى كه به آن اشاره مىشود در غير افعال اختيارى است و در مواردى است كه براى خداوند از جن و خورشيد و ماه و شبيه آن شركائى قرار داده شده و دلالت مىكند كه تمامى آن ها آفريده اوست . اضافه بر اين نهايت چيزى كه وجود دارد دلالت آيات بر اين امر

--> ( 1 ) - سوره صافات آيه 96 ( 2 ) - آيه 17 سوره انفال